Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego — funkcjonalizm w XXI wieku
Projekt i realizacja
Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego przy ulicy Dobrej 56/66 otwarta została w 1999 roku. Projekt wykonali Marek Budzyński i Zbigniew Badowski. Gmach był wówczas jednym z największych przedsięwzięć bibliotecznych w Polsce po 1989 roku i jednym z pierwszych budynków tego rodzaju wzniesionych od podstaw w nowej rzeczywistości ustrojowej.
Budzyński i Badowski nawiązali do tradycji wysokiego funkcjonalizmu — budynek był projektowany od środka na zewnątrz, tzn. układ wewnętrzny determinował formę elewacji, a nie odwrotnie. Centralna sala z otwartym atrium zapewnia orientację w przestrzeni i naturalne doświetlenie.
Ogrody na dachu BUW — dolny i górny — są jednym z pierwszych w Polsce przykładów zielonego dachu w skali instytucji publicznej. Górny ogród jest dostępny dla zwiedzających i obsadzony gatunkami charakterystycznymi dla różnych stref klimatycznych.
Forma architektoniczna
Budynek ma nieregularną bryłę dostosowaną do klinowego kształtu działki, ograniczonej od południa korytem Wisły. Elewacje pokrywa ornamentacja w postaci cytatów literackich rytych w metalu i kamieniu — motyw nawiązujący do tradycji ozdabiania fasad bibliograficznymi inskrypcjami.
Wewnątrz dominuje kilkukondygnacyjna hala centralna, do której przylegają galerie z regałami. Otwarte magazyny, dostępne dla czytelników bez pośrednictwa bibliotekarza, były w Polsce rozwiązaniem nowatorskim — dotychczas zbiory były chronione w zamkniętych magazynach.
Ogrody na dachu
Zielony dach BUW zajmuje powierzchnię ponad jednego hektara i jest podzielony na kilka stref tematycznych. Od strony ul. Dobrej rozciąga się ogród dolny z oczkiem wodnym, od strony Wisły — ogród górny z tarasami widokowymi. Projekt zieleni opracowała Irena Bajerska.
Ogrody wymagają specjalnej warstwy substratowej i systemu drenarskiego, instalowanego bezpośrednio na stropie biblioteki. To rozwiązanie stało się inspiracją dla kolejnych zielonych dachów w Warszawie, w tym na Centrum Nauki Kopernik.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Adres | ul. Dobra 56/66, Warszawa |
| Rok otwarcia | 1999 |
| Architekci | Marek Budzyński, Zbigniew Badowski |
| Styl | Funkcjonalizm (późny modernizm) |
| Powierzchnia całkowita | ok. 63 000 m² |
| Zielony dach | ok. 1 ha (ogrody dolny i górny) |
| Zbiory | ponad 3 mln jednostek bibliotecznych |
| Wyróżnienia | nagroda SARP 1999, nominacja do Nagrody Miesięcznika Architektura |
Funkcjonalizm w polskim kontekście
Funkcjonalizm jako nurt architektoniczny miał w Polsce długą tradycję — od gdyńskich kamienic modernistycznych lat 30. po powojenne osiedla blokowe. BUW reprezentuje jednak odmienne rozumienie tej filozofii: nie chodzi o redukcję formy do minimum, lecz o logiczne powiązanie programu użytkowego z formą przestrzenną.
Budzyński wielokrotnie podkreślał, że dla niego architektura jest przede wszystkim przestrzenią do życia i pracy, a nie nośnikiem ideologii estetycznej. Biblioteka jest tego dowodem — rozwiązania takie jak otwarte magazyny, ogrody jako przestrzeń wypoczynku i centralna hala jako punkt orientacyjny wynikały wprost z analizy potrzeb użytkowników.
Znaczenie dla architektury polskiej lat 90.
Lata 90. to w Polsce czas gwałtownej komercjalizacji przestrzeni i dominacji architektury deweloperskiej. BUW pokazał, że możliwa jest budowa na wysokim poziomie projektowym, finansowana ze środków publicznych, zrealizowana w poszanowaniu kontekstu urbanistycznego. Budynek stoi przy Wisłostrądzie, w odległości wzrokowej od Starego Miasta — wymagało to wyjątkowej delikatności w kształtowaniu bryły.
Biblioteka jest dziś nie tylko miejscem pracy naukowej, ale i przestrzenią miejską odwiedzaną przez turystów, przede wszystkim ze względu na ogrody. To rzadki przykład obiektu akademickiego, który wszedł do oferty kulturalnej miasta.
Odniesienia i literatura
- Budzyński, M. (2000). O architekturze BUW. Architektura, nr 2/2000.
- Woźniak, M. (2010). Bibliotekarstwo polskie po 1989 roku. Wydawnictwo SBP.
- Strona oficjalna BUW: buw.uw.edu.pl